Truyện ngắn của NGUYÊN TÙNG
Cửa sổ mở rộng. Giồng cát trước nhà hắt lên màu vàng sáng, chói mắt. Vài làn gió mỏng thoảng qua không đủ sức xua đi cái nóng hầm hập trong nhà của nắng tháng tư. Cô gái đưa tay hất nhẹ làn tóc để đón chút gió luồn vào sau gáy. Cử chỉ ấy là mật ngọt rót vào lòng ông Thân. Ông choáng say. Có gì đâu, nhưng nó muôn đời là của em. Nó muôn đời vẫn là của tôi (em hiểu không?). Nó ngự trị trong tim tôi như một cái gì thiêng liêng mà nghiệt ngã nhất.
- Ngày về tôi có qua Mỹ Tho. Tôi đứng trước ngôi nhà trọ của em. Cửa khóa chặt, nhưng cửa sổ trên lầu vẫn mở. Gió đập vào làm tấm rèm rách xả,
lòng thòng.
lòng thòng.
Cô gái tròn xoe đôi mắt. Ôi, đôi mắt. Nó đã đốt cháy lòng tôi từ thuở em còn là cô học trò đệ nhị. Một ngọn lửa thiêng. Tôi chiêm ngưỡng nó như con chiên chiêm ngưỡng Chúa.
- Lúc ấy em đã ra trường và chuyển về đây rồi. Trước đó em có gởi thư cho thầy hay, thầy có nhận được không?
- Có, tôi có nhận được trước hôm ra trại một tuần. Và người chủ nhà cũng có nói. Nhưng không biết sao tôi vẫn muốn đứng đó. Tôi hy vọng từ trong cửa sổ em ló đầu ra, nhìn xuống.
- Thầy. Thầy có chuyện gì buồn lắm sao? - Cô gái lo lắng.
Tôi đã giấu em. Lần đầu tiên tôi đã nói dối với em. Nhưng tôi tin rằng em hiểu. Bởi vì, từ ngày trước tôi đã thấy trong em có phần nào là tôi. Và em cũng lại hết sức là em. Tôi đặt hết niềm tin nơi em, người mà tôi hy vọng sẽ tiếp nối con đường tôi đi dang dở.
Ông Thân ngã người ra sau. Chiếc ghế rít két như tiếng rên. Thầy giấu em, nhưng mắt thầy đã nói hết. Phải rồi, chuyện ấy. Nhưng hình như không phải chỉ chuyện ấy. Gia đình thầy đã ra sao rồi?. Cô gái nghe đau nhói. Cô đưa mắt nhìn quanh. Căn nhà trống trơn, ngoài cái bàn tre nhỏ với mấy chiếc ghế và một cái gường bằng cây dừa xả có vẻ tạm bợ, không còn gì đáng giá nữa. Chiếc mùng chỉ mở một đầu còn hai nuôn vẫn treo trên vách như một con dơi căng cánh. Sách vở, thuốc lá, chong đèn... ngổn ngang. Nó toát ra cái vẻ lạnh lẽo và thiếu vắng bàn tay đàn bà. Em hiểu thầy. Thầy đủ nghị lực để vượt qua, nhưng có cần phải giữ kín không? Thầy không kể cho em nghe được sao?
Cô gái rẻ gọn tóc nhỏ cho về phía trước. Lọn tóc thon dài dợn sóng nằm xuôi trên một đường cong uyển chuyển và chắc khỏe. Gió đem vào mùi thơm len lén của hoa đào.
- Thầy có gặp mấy thầy cô cũ: thầy Lưu, thầy Tấn, cô Sa?
- Ngay hôm về tôi có đến họ. Sau đó thì họ đến mừng tôi.
Mừng ư? Có lẽ cũng có phần nào đó em. Kia, sao em cười. Có gì đâu, rồi sẽ qua đi. Đối với tôi họ vẫn là bạn như ngày nào cùng dạy chung dưới một mái trường. Tôi đã suy nghĩ chín chắn rồi nên tôi không giận. Họ sợ em à! Điều đó thì đáng thương hơn là đáng giận. Tôi vẫn còn nhớ ngày tôi bước lên xe sắp sửa về trại tạm giam, bao nhiêu ánh mắt đổ dồn về tôi, đau xót. Trong những đôi mắt ấy có họ, những người bạn chí thân của tôi. Nhưng đó chỉ là ánh mắt mà thôi. Đàng sau nó là những lá đơn dày cộm, chi chít chữ như đàn kiến riện động ổ vu cáo tôi nằm ở Ty Giáo dục, ở Ty Công an. Điều đó thì em đã biết. Họ nói tôi là một thằng tâm lý chiến ngụy, tôi là tai mắt của sở mật thám, tôi là CIA. Thế rồi họ tung ra tin tôi bị học sinh tố cáo! Nghĩ gì mà em cứ cười hoài vậy? Thôi, chua chát mãi để làm gì. Lên xe, trước lúc từ giã mái trường thân yêu, nơi đã cho tôi những kỷ niệm thiết thân và đau đớn nhất trong đời, tôi hướng về phía họ để lại nụ cười. Nụ cười mà các em và các đồng nghiệp tôi cho rằng nó hết sức là tôi. Em hiểu lúc bấy giờ lòng tôi như thế nào không? Ôi, những gương mặt thân quen hiện rõ trước mắt đồng thời tôi thấy lòng dạ họ đang phơi bày ra. Ngay cái tên, ngay con người mà có một dạo người ta thường gọi chúng tôi là cặp bài trùng, bây giờ nhẫn tâm quay mặt lại với tôi. Đau đớn ở đó. nhưng tôi tin rồi cách mạng sẽ hiểu. Chính quyền còn mới mẻ quá làm sao không tin được những điều mà bạn thân tôi nói. Con sâu từ ruột đục ra mà! Nhưng tôi tin. Tôi có một niềm tin mãnh liệt là sự thật rồi sẽ được đưa ra ánh sáng, dù có muộn màng với tôi. Cái giá tôi trả để hiểu về mặt thật người bạn thân của mình như thế cũng không phải là đắt. Lúc đầu tôi nghĩ như vậy. Tôi tin và tôi kiêu hãnh với niềm tin đó. Tin như ngày nào tôi còn trong lớp áo trung úy biệt phái ngụy mà dám liên lạc với cơ sở cách mạng để gởi thuốc tây vào vùng giải phóng.
Cô gái nghe xót xa trong câu nói của người thầy. Khoảng im lặng kéo dài như để mỗi người chìm đắm vào suy nghĩ riêng. Ông Thân đốt một điếu thuốc. Khói thuốc làm cho đôi mắt ông trở nên đăm chiêu.
- Nhiều lúc nhớ đến chuyện đó em đâm ra chán nản. Em chán nghề, chán luôn cả con người. Nhớ hôm thầy đứng trên chiếc GMC thấy em thầy cười, giơ tay chào, em đã khóc.
Cám ơn em. Người học trò tôi yêu quí. Tôi đặt hết niềm tin nơi em, nơi người đi tiếp con đường tôi đã đi. Và có lẽ tôi sẽ được đi đến hết cuộc đời mình. Tôi tin như vậy. Thật hạnh phúc cho tôi. Trong lúc mà lòng tôi sụp đổ thảm hại về con người, về tình bạn thì em là chiếc phao để tôi bám víu. Tôi không chán nghề. Nghề cao thượng lắm chứ em. Chỉ con người là đáng trách. Hôm ấy đứng lẫn trong nhiều người trên chiếc GMC chạy vun vút, tình cờ tôi gặp em. Đó là hạnh phúc. Đó là hành trang bất ngờ em trao tôi. Lúc ấy em cứ đứng sững lại nhìn theo nở nụ cười đau đớn và đôi mắt như dại đi. Trời ơi! Đôi mắt, mái tóc em đã ám ảnh tôi. Nó là một phần trong nghị lực, trong niềm tin của tôi.
Cô gái nhìn sâu vào ông Thân. Cả người ông toát ra sự chịu đựng ghê gớm đến mức phớt lờ đi tất cả những vướng bận quanh mình. Sự vướng bận tuy nhỏ ấy nhưng ở những người khác nó sẽ dễ dàng quật ngã họ. Lúc nầy đây ông xúc động mạnh khi nghe cô gái nói. Đôi mắt cương nghị có phần phớt đời để hướng dến cái gì cao cả hơn. Cái miệng luôn có nụ cười biếm nhẽ sâu cay bây giờ lại nghiêm nghị hết mức. Em hiểu thầy. Không phải mới đây mà em hiểu thầy từ những năm em còn học phổ thông.
- Sau này tôi có gởi cho em tập thơ Người làm vườn của Tagor em thấy không? Hôm về phép tôi đến tìm nhưng không gặp em. Bà chủ nhà nói em đi thực tập. Tôi lòn qua cửa sổ phóng nó vào bàn làm việc.
- Dạ có.
Em đón nó trong sự bồi hồi và luyến tiếc. Em đón nó như đón nhận một vật gì quí nhất. Đó chỉ là những trang chép tay cả tập thơ trong một cuốn vở học sinh nhưng với em nó vô giá. Đàng sau nó là cả tấm lòng tin yêu và cao thượng. Thầy lo cho em từng bước vào nghề, từng bước vào đời. Và em hiểu thầy muốn nói gì qua tập thơ đó. Em tiếc là không được gặp thầy. Nghĩ đến quãng đường từ Bến Tre qua Mỹ Tho thầy gò lưng trên chiếc xe đạp còi cọc (chiếc xe đã gắn bó với thầy suốt thời gian đi dạy) đến tìm em trong những ngày phép ngắn ngủi, em chịu không nổi. Vậy mà em lại đi vắng. Em thấy mình có lỗi.
Nếu biết trước thầy đến, em nghỉ buổi thực tập để đón thì thầy sẽ không hài lòng. Bởi thầy thiết tha muốn em đi dạy, muốn em mau vững chãi trong nghề giáo. Muốn em có được niềm tin và bản lĩnh đi tiếp con đường mà bây giờ thầy đi dang dở. Em biết thầy yêu nghề đến chừng nào. Nhưng em thấy mình không yên tâm khi nghĩ lúc thầy đến tìm mà không gặp em. Em nghĩ đến thầy những ngày trong trại. Ngày đi phá rừng, bứng gốc để được từng khoảng trống làm rẫy, làm muối, đêm tranh thủ đọc sách. Thầy để phần lớn thì giờ vào việc viết lại kinh nghiệm dạy văn của thầy cho em. Hôm nhận quyển vở học sinh có hàng chữ "Dạy một bài văn" em cứ run lên, mắt hoa đi, và em khóc. Em thấy em là gánh nặng cho thầy. Em không hiểu sao giữa sự cực nhọc vì làm việc, giữa nỗi đau về tình bạn thầy lại có được niềm tin và sự kiên trì ấy. Ở người khác có lẽ họ sẽ chán nản nghề này cho rằng nó bạc bẽo. Em nhận được qua bản chép tay ấy: niềm tin là sức mạnh vô biên.
*
* *
Miễng gáo đã bén, lửa phựt lên phần phật. Tiếng xì ra từ hông mảnh gáo còn thấm dầu như tiếng của lửa hàn gió đá. Ngọn lửa vàng ánh với tiếng reo gió của nó làm căn nhà trở nên ấm cúng. Lúc nãy, khi cời tro, cô gái để ý gọ cơm còn phân nửa, lạnh ngắt đặt cạnh bếp mà nghe như chính tay cô cào xé lòng mình. Nó quạnh quẽ, lạnh lẽo đến rợn người. Cô gái đặt mấy trái bắp vào bếp khi ngọn lửa hạ, còn lại lớp than vàng rực. Cô cứ băn khoăn trước vẻ quạnh quẽ của căn nhà mà từ lúc vào cô để ý. Muốn hỏi rồi thôi.
- Mới đó mà tôi về hơn ba tháng. Bắp trồng ăn được rồi. Nhanh quá hả em?
Ông Thân nói từ ngoài cửa, tay xách xâu bắp đi vào. Ông cười mắt ánh lên niềm vui.
- Chừng hái bắp cô về không thầy? - Cuối cùng cô gái buột miệng.
Niềm vui trong ánh mắt ông vụt tắt. Nụ cười còn lơ lửng trên môi. Em vô tình quá phải không?
- Lúc này cô bận ôn thi cho học sinh. Chắc không về.
Cô học trò cũ cúi mặt, tì cằm lên gối. Tay hờ hững trở bắp đến đụng vào mảnh than.
Làm sao tôi kể em nghe được chuyện ấy. Dù đối với em thế nào tôi cũng không thể nói chuyện xấu của vợ tôi cho em nghe. Nhiều lúc tôi cố quên nhưng hình ảnh ấy cứ đến. Đến một cách tàn nhẫn. Tôi quên nó trong lúc bỏ hạt bắp, trong lúc nhìn trái bắp ngày một căng to và mong chờ ngày tôi được đi dạy lại. Nhưng rồi vẫn nhớ. Ba tháng rồi, ngay hôm tôi về. Tôi về nhà với bước chân hăm hở của người được trả tự do. (Cuối cùng sự thật vẫn thắng). Nhà vắng người nhưng cửa chỉ khép hờ. Tôi nghĩ vợ tôi vừa sang nhà hàng xóm nên cố ghìm nỗi rạo rực, không lên tiếng. Muốn vợ vui bất ngờ nên tôi vén màn định vào buồng nằm. Cái gì trước mắt tôi? Như bị một cú đánh vào mặt, mắt tôi hoa lên, tay tôi buông thõng. Tôi chưa kịp nổi cơn ghen mà chỉ nghe một cái gì tan vỡ trong tôi. Người đàn ông đang chồng lấp vợ tôi! Họ hoảng hốt van nài như con thú bị sập bẫy. Nhưng tôi biết rằng tôi đã mất vợ tôi.
Cô gái bẻ làm đôi trái bắp vàng rộm đưa ông Thân một nửa. Bỗng cô
reo lên:
reo lên:
- À, em quên. Thầy đã gặp anh Văn chưa?
- Chưa. Có chuyện gì vậy em?
- Thầy chưa hay gì sao? Anh Văn nói Ty vừa có quyết định cho thầy dạy lại.
- Vậy hả em?
Mắt ông Thân rực sáng như đứa trẻ con được mẹ mua cho chiếc đèn Tết Trung Thu. Dù ông biết trước sẽ có ngày này nhưng nó đột ngột quá. Niềm vui bất ngờ làm cho ông nghẹn lại, không nói thành lời.
Cô gái vẫn cười hồn nhiên.
- Hôm lên thị xã nghe tin thầy về, em đến nhà cũ thì thấy người lạ ở. Họ nói thầy về quê. Em định đến hỏi thầy Lưu, nhưng thôi. Hôm qua gặp anh Văn ở Ty cho biết thầy sắp được dạy lại. Ảnh chỉ nhà thật kỹ vậy mà loanh quanh hoài mới tìm ra. Ở đây thoải mái hơn nhà cũ hả thầy? - Cô gái liếng thoắng như con sáo con.
Ông Thân nở nụ cười có phần châm chọc. Cô bé khéo nhưng vẫn còn vô tư.
- Dĩ nhiên hơn rồi. Cụ thể là có bắp nướng.
Cô gái cười ý nhị biết mình bị "quê" trong câu nói ấy. Một chút hờn dỗi hiện trên vẻ mặt.
Sao tôi nhớ mãi vẻ hờn dỗi dễ thương đó. Em thánh thiện quá! Sao em cứ giận mãi thầy Lưu. Họ đáng thương em à! Kể cả vợ tôi nữa, nếu tôi không dứt khoát. Dù biết rằng nỗi đau ấy quá lớn và dai dẳng với tôi. Làm thế nào được. Đâu phải chỉ mới đây mà từ trước tôi cũng chưa một lần cảm thấy hạnh phúc gia đình... Tôi đã giành trọn quyền cho vợ tôi bán căn nhà cũ. Về đây, dẫu một mình nhưng tôi cảm thấy vui. Hạnh phúc nhất của tôi bây giờ là ngày tôi được đứng trên bục gỗ. Rồi tất cả sẽ qua đi. Thầy Lưu, thầy Tấn... tôi không còn giận nữa đâu em. Hôm đến nhà, họ xin lỗi tôi. Họ nói lúc ấy họ không thể làm khác được điều họ đã làm. Họ nghĩ đơn giản rằng biệt phái hẳn là CIA rồi. Và sự thật cũng đã có rất nhiều sĩ quan biệt phái trở thành CIA, tay sai đắc lực của Mỹ. Dẫu sao tôi cũng đi cải tạo cho nên họ muốn lập chút công để được yên thân và tin tưởng. Tôi xóa tất cả và giữ tình bạn như xưa nhưng mặc cảm và hối hận đã giày vò họ ghê gớm. Bây giờ tôi thấy họ đáng thương chứ không phải như nỗi hờn chua chát lúc trước. Rất may là tôi không bị ngã. Tôi đã vượt qua những nỗi đau đó để hướng về phía trước, mái trường và những mái đầu xanh.
*
* *
Chiếc xe đạp lọc cọc lăn trên lộ đá gồ ghề. Gió mát rượi. Ngồi phía sau, cô gái bỗng nhớ đến những hôm về phép thầy trò nhởn nha đạp xe qua Mỹ Tho. Có một lần thầy đã nói với em:
Cái quý nhất đời ta là cái dạy làm người
Cái khó nhất đời ta là cái học làm người.
- Thầy ơi! - Bỗng cô gái thốt lên khe khẽ.
1982
